Bình chữa cháy là một trong những thiết bị phòng cháy chữa cháy quan trọng, được sử dụng để xử lý đám cháy ngay từ giai đoạn mới phát sinh. Thiết bị này xuất hiện phổ biến tại nhà ở, chung cư, văn phòng, cửa hàng, kho hàng, nhà xưởng, phương tiện giao thông và nhiều loại công trình khác.

Tuy nhiên, không phải bình chữa cháy nào cũng có công dụng giống nhau. Tùy vào chất chữa cháy bên trong, mỗi loại bình sẽ phù hợp với một hoặc nhiều dạng đám cháy khác nhau. Việc hiểu đúng đặc điểm của từng loại giúp người sử dụng lựa chọn thiết bị phù hợp và hạn chế những rủi ro khi xảy ra sự cố cháy.

Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu bình chữa cháy là gì, cấu tạo, nguyên lý hoạt động, các loại bình chữa cháy phổ biến hiện nay và cách lựa chọn bình phù hợp cho từng môi trường sử dụng.

Bình chữa cháy là gì?

Bình chữa cháy là thiết bị chữa cháy ban đầu có chứa chất chữa cháy bên trong, được thiết kế để người sử dụng có thể nhanh chóng đưa chất chữa cháy vào khu vực đang cháy nhằm khống chế hoặc dập tắt đám cháy khi sự cố mới phát sinh.

Tùy từng loại bình, chất chữa cháy có thể là bột hóa học, khí CO2, dung dịch gốc nước, bọt Foam hoặc chất chữa cháy sạch. Mỗi chất có cơ chế dập cháy và phạm vi ứng dụng khác nhau.

Theo TCVN 7026:2013, bình chữa cháy xách tay có thể được phân loại theo chất chữa cháy chứa bên trong, bao gồm bình sử dụng chất chữa cháy gốc nước, bột chữa cháy, carbon dioxide (CO2) và chất chữa cháy sạch.

Trong thực tế tại Việt Nam, bình bột và bình CO2 là hai dòng thường gặp nhất. Ngoài ra, bình Foam và các loại bình sử dụng chất chữa cháy chuyên dụng cũng ngày càng được sử dụng cho những khu vực có yêu cầu riêng.

Vì sao cần trang bị bình chữa cháy?

Đám cháy thường có khả năng phát triển nhanh nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Trong giai đoạn mới phát sinh, một bình chữa cháy phù hợp có thể giúp người đã được hướng dẫn sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu khống chế ngọn lửa trước khi cháy lan sang khu vực xung quanh.

Việc trang bị bình chữa cháy mang lại nhiều lợi ích:

• Hỗ trợ xử lý các đám cháy nhỏ, mới phát sinh.
• Hạn chế nguy cơ cháy lan sang tài sản và khu vực lân cận.
• Tạo thêm phương tiện ứng phó tại chỗ trong thời gian chờ lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp.
• Phù hợp với nhiều môi trường như gia đình, cửa hàng, văn phòng, kho và nhà xưởng.
• Dễ bố trí, dễ nhận biết và có thể đưa vào sử dụng nhanh khi cần thiết.

TCVN 3890:2023 quy định việc trang bị, bố trí phương tiện phòng cháy và chữa cháy cho nhà và công trình; trong đó các khu vực thuộc phạm vi áp dụng cần bố trí bình chữa cháy theo yêu cầu kỹ thuật tương ứng. Bình cần được đặt tại vị trí dễ thấy, dễ lấy và thuận lợi khi cần sử dụng.

Các loại đám cháy thường gặp

Trước khi lựa chọn bình chữa cháy, người dùng cần xác định khu vực cần bảo vệ có nguy cơ xuất hiện loại đám cháy nào.

Một số ký hiệu thường gặp gồm:

• Đám cháy loại A: chất rắn thông thường như gỗ, giấy, vải, bông…
• Đám cháy loại B: chất lỏng dễ cháy như xăng, dầu, cồn…
• Đám cháy loại C: chất khí dễ cháy như gas và các loại khí cháy khác.

Các ký hiệu A, B, C thường được thể hiện trên bình để người sử dụng nhận biết phạm vi chữa cháy của sản phẩm. Ví dụ, bình bột ABC có khả năng sử dụng đối với cả ba nhóm đám cháy A, B và C.

Khi lựa chọn thiết bị, không nên chỉ quan tâm đến kích thước hay giá bình mà cần kiểm tra loại chất chữa cháy và ký hiệu đám cháy được ghi trên sản phẩm.

Các loại bình chữa cháy phổ biến hiện nay

1. Bình chữa cháy bột

Bình chữa cháy bột là một trong những dòng bình PCCC phổ biến nhất. Bên trong bình chứa bột chữa cháy và khí đẩy, thường sử dụng khí nitơ (N2) để tạo áp lực đưa bột ra ngoài khi kích hoạt.

Bình bột thường có thân hình trụ màu đỏ, phía trên có tay xách, cần bóp, chốt an toàn, đồng hồ đo áp suất và vòi phun.

Một số ký hiệu thường gặp gồm MFZ, MFZL, BC hoặc ABC.

Trong đó:

• Bình bột BC phù hợp với đám cháy chất lỏng và chất khí tương ứng với khả năng được nhà sản xuất công bố.
• Bình bột ABC có phạm vi sử dụng rộng hơn, có thể dùng cho các đám cháy loại A, B và C.

Ưu điểm của bình chữa cháy bột

Bình bột có tính ứng dụng cao, thao tác tương đối đơn giản và có nhiều mức khối lượng để lựa chọn. Đây là lý do dòng bình này thường được trang bị tại nhà ở, cửa hàng, kho hàng, văn phòng và nhiều khu vực sản xuất.

Hạn chế của bình chữa cháy bột

Sau khi phun, bột chữa cháy có thể bám lại trên đồ vật và thiết bị. Vì vậy, tại những khu vực có nhiều máy tính, máy chủ hoặc thiết bị điện tử có giá trị cao, cần cân nhắc lựa chọn chất chữa cháy phù hợp hơn.

Ngoài ra, bình cần được bảo quản tại nơi khô ráo và kiểm tra định kỳ để bảo đảm tình trạng sẵn sàng sử dụng.

2. Bình chữa cháy CO2

Bình chữa cháy CO2 chứa khí carbon dioxide được nén trong bình chịu áp lực cao. Khi phun ra ngoài, CO2 giúp làm giảm nồng độ oxy xung quanh vùng cháy đồng thời tạo tác dụng làm lạnh, qua đó hỗ trợ dập tắt đám cháy.

Bình CO2 thường có ký hiệu MT hoặc CO2. Một đặc điểm dễ nhận biết là bình có loa phun đặc trưng và thông thường không có đồng hồ áp suất giống bình bột.

Ưu điểm đáng chú ý của CO2 là không để lại cặn sau khi phun, vì vậy thường được lựa chọn tại khu vực có thiết bị điện, máy móc hoặc thiết bị điện tử.

Tuy nhiên, khi sử dụng cần đặc biệt chú ý:

• Không cầm trực tiếp vào phần loa phun không có bộ phận cách nhiệt khi bình đang hoạt động vì nhiệt độ thấp có thể gây bỏng lạnh.
• Cần thận trọng khi sử dụng CO2 trong không gian nhỏ, kín do nồng độ CO2 cao có thể gây nguy hiểm cho con người.
• Hiệu quả ngoài trời có thể giảm khi có gió mạnh làm CO2 nhanh chóng khuếch tán.

3. Bình chữa cháy Foam

Bình chữa cháy Foam sử dụng dung dịch tạo bọt để hình thành lớp Foam phủ lên bề mặt vật liệu cháy.

Lớp bọt giúp cách ly nhiên liệu với oxy và hỗ trợ ngăn hơi dễ cháy tiếp tục thoát ra, do đó Foam thường được ứng dụng đối với một số đám cháy chất lỏng dễ cháy như xăng, dầu.

Bình Foam có thể phù hợp với kho nhiên liệu, khu vực chứa chất lỏng dễ cháy hoặc một số môi trường sản xuất. Tuy nhiên, phạm vi sử dụng cụ thể cần căn cứ vào thông số và phân hạng chữa cháy của từng sản phẩm.

Không nên tự ý sử dụng bình Foam thông thường cho thiết bị điện đang mang điện nếu sản phẩm không được nhà sản xuất xác nhận phù hợp với tình huống này.

So sánh các loại bình chữa cháy phổ biến

Tiêu chí	Bình bột ABC	Bình CO2	Bình Foam
Chất chữa cháy	Bột hóa học	Khí CO2	Dung dịch tạo bọt
Phạm vi phổ biến	Cháy A, B, C	Một số đám cháy chất lỏng, thiết bị điện	Phù hợp một số đám cháy chất rắn, chất lỏng tùy sản phẩm
Để lại cặn	Có	Không	Có thể có
Thiết bị điện tử	Cần cân nhắc do bột bám thiết bị	Phù hợp hơn trong nhiều trường hợp	Phụ thuộc thông số bình
Môi trường thường dùng	Nhà ở, cửa hàng, kho, xưởng	Văn phòng, phòng điện, khu vực thiết bị	Kho, khu vực chất lỏng dễ cháy
Ưu điểm nổi bật	Đa dụng	Không để lại cặn	Khả năng phủ bề mặt cháy

Không có một loại bình nào tối ưu cho mọi tình huống. Vì vậy, nhiều công trình lựa chọn kết hợp nhiều loại bình chữa cháy để xử lý các nhóm nguy cơ khác nhau.

Cách lựa chọn bình chữa cháy phù hợp

Bình chữa cháy cho nhà ở

Nhà ở thường tồn tại nhiều nguồn nguy cơ như thiết bị điện, bếp, vật liệu gỗ, giấy, vải hoặc khí gas.

Do đó, bình bột ABC là một lựa chọn có tính đa dụng cao. Gia đình có nhiều thiết bị điện tử cũng có thể cân nhắc bổ sung bình CO2 hoặc loại chất chữa cháy phù hợp để xử lý sự cố tại khu vực thiết bị điện.

Bình nên đặt tại vị trí dễ quan sát và dễ tiếp cận, đặc biệt gần lối đi hoặc khu vực có nguy cơ cháy nhưng không được đặt quá gần nguồn nhiệt hoặc vị trí mà khi xảy ra cháy người sử dụng không thể tiếp cận.

Bình chữa cháy cho văn phòng

Văn phòng thường tập trung máy tính, máy in, tủ điện và nhiều thiết bị điện tử. Vì vậy có thể cân nhắc kết hợp:

Bình bột ABC + bình CO2

Bình bột hỗ trợ xử lý nhiều loại vật liệu cháy khác nhau, trong khi CO2 có lợi thế không để lại cặn khi xử lý một số sự cố liên quan đến thiết bị điện.

Bình chữa cháy cho nhà xưởng, kho hàng

Nhà xưởng cần lựa chọn bình dựa trên nguyên liệu sản xuất, diện tích, đặc tính nguy hiểm cháy và loại chất cháy.

Ví dụ:

• Xưởng gỗ, giấy, may mặc: cần chú trọng nguy cơ cháy chất rắn.
• Kho hóa chất hoặc dung môi: cần xác định chính xác đặc tính hóa chất trước khi lựa chọn chất chữa cháy.
• Khu vực máy móc, tủ điện: có thể bố trí loại bình phù hợp với thiết bị điện.
• Khu vực xăng dầu, chất lỏng dễ cháy: có thể cần bình bột, Foam hoặc phương tiện chữa cháy chuyên dụng tùy tính chất nguy cơ.

Đối với nhà xưởng và công trình có quy mô lớn, số lượng, chủng loại và vị trí bố trí bình cần được tính toán theo tiêu chuẩn, hồ sơ thiết kế và yêu cầu PCCC áp dụng cho công trình, thay vì chỉ lựa chọn theo kinh nghiệm.

Cách sử dụng bình chữa cháy cơ bản

Mỗi loại bình có hướng dẫn sử dụng riêng và người dùng cần đọc kỹ thông tin của nhà sản xuất trước khi sử dụng.

Với bình bột chữa cháy, thao tác cơ bản thường gồm:

1. Mang bình đến vị trí an toàn gần đám cháy.
2. Lắc hoặc xóc bình theo hướng dẫn đối với loại bình yêu cầu thao tác này.
3. Rút chốt an toàn.
4. Hướng vòi phun về phía gốc lửa.
5. Bóp cần van để phun chất chữa cháy.
6. Di chuyển hướng phun phù hợp để bao phủ khu vực cháy.

Với bình CO2, người sử dụng đưa bình đến vị trí phù hợp, rút chốt an toàn, hướng loa phun vào gốc lửa và bóp van. Khi thao tác cần giữ đúng vị trí tay cầm được thiết kế để hạn chế nguy cơ bỏng lạnh.

Chỉ nên sử dụng bình chữa cháy khi đám cháy còn ở giai đoạn có thể kiểm soát và có đường thoát nạn an toàn. Nếu đám cháy phát triển mạnh, khói dày hoặc có nguy cơ nổ, cần ưu tiên thoát nạn, cảnh báo những người xung quanh và gọi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH qua số 114.

Cách kiểm tra và bảo quản bình chữa cháy

Trang bị bình chữa cháy nhưng không kiểm tra trong thời gian dài có thể khiến thiết bị không bảo đảm khả năng hoạt động khi xảy ra sự cố.

Người sử dụng nên thường xuyên quan sát:

• Tình trạng vỏ bình có bị móp, nứt hoặc ăn mòn hay không.
• Chốt an toàn và niêm phong còn nguyên vẹn hay không.
• Vòi và loa phun có bị hư hỏng hoặc tắc nghẽn không.
• Đồng hồ áp suất đối với loại bình có trang bị áp kế.
• Thông tin bảo dưỡng, nạp lại và thời hạn kiểm tra theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Bình nên được đặt ở nơi khô ráo, thoáng, dễ nhìn thấy và dễ lấy, tránh ánh nắng trực tiếp, nguồn nhiệt mạnh và những vị trí dễ xảy ra va đập. Nếu bố trí ngoài trời cần có giải pháp bảo vệ phù hợp.

Đối với bình đã sử dụng, kể cả chưa phun hết chất chữa cháy, cần kiểm tra và nạp lại theo đúng yêu cầu kỹ thuật trước khi tiếp tục đưa vào trạng thái sẵn sàng.

Một số câu hỏi thường gặp về bình chữa cháy

Bình chữa cháy loại nào phổ biến nhất?

Tại Việt Nam, bình bột và bình CO2 là hai nhóm được sử dụng rất phổ biến. Bình bột có lợi thế đa dụng, trong khi bình CO2 thường được lựa chọn tại khu vực có thiết bị điện do không để lại cặn sau khi phun.

Nên mua bình chữa cháy bột hay CO2?

Điều này phụ thuộc vào khu vực cần bảo vệ. Nhà ở, cửa hàng hoặc kho chứa nhiều loại vật liệu có thể ưu tiên bình bột ABC. Văn phòng, phòng điện hoặc khu vực tập trung thiết bị điện tử có thể cân nhắc bổ sung bình CO2.

Trong nhiều trường hợp, trang bị kết hợp cả hai loại sẽ giúp tăng khả năng ứng phó với các dạng nguy cơ cháy khác nhau.

Bình chữa cháy có cần kiểm tra định kỳ không?

Có. Bình chữa cháy cần được kiểm tra, bảo dưỡng theo quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan và hướng dẫn của nhà sản xuất nhằm duy trì trạng thái sẵn sàng hoạt động.

Bình chữa cháy nên đặt ở đâu?

Nên bố trí bình tại nơi dễ thấy, dễ lấy, thuận tiện trên đường thoát nạn và gần lối ra vào, hành lang hoặc khu vực phù hợp, đồng thời tránh vị trí mà đám cháy có thể khiến người dùng không thể tiếp cận bình.

Kết luận

Bình chữa cháy là phương tiện chữa cháy ban đầu quan trọng đối với nhà ở, văn phòng, cửa hàng, kho hàng và nhà xưởng. Việc lựa chọn đúng loại bình không chỉ dựa vào kích thước hoặc giá thành mà quan trọng hơn là phải xác định loại chất cháy, môi trường sử dụng và đặc điểm nguy hiểm cháy tại khu vực cần bảo vệ.

Trong các dòng sản phẩm hiện nay, bình bột ABC có ưu điểm đa dụng; bình chữa cháy CO2 phù hợp với nhiều khu vực có thiết bị điện nhờ không để lại cặn; còn bình Foam có thế mạnh đối với một số đám cháy chất lỏng dễ cháy.

Bên cạnh lựa chọn đúng thiết bị, người sử dụng cần bố trí bình ở vị trí thuận tiện, kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ, đồng thời chủ động tìm hiểu cách sử dụng trước khi xảy ra sự cố.

VinFire cung cấp các giải pháp và thiết bị phòng cháy chữa cháy phục vụ nhu cầu từ nhà ở, văn phòng đến kho hàng và nhà xưởng. Khi lựa chọn bình chữa cháy, khách hàng nên căn cứ vào đặc điểm khu vực cần bảo vệ để lựa chọn đúng chủng loại, dung tích và số lượng thiết bị phù hợp.